Compleet met 'oude' kostuums en rekwisieten wordt de sfeer van de oorlog langs de Maas neergezet. Het resultaat is te zien op donderdag 19, vrijdag 20, zaterdag 21, donderdag 26, vrijdag 27 en zaterdag 28 september bij de sluis in Lith.
Compleet met 'oude' kostuums en rekwisieten wordt de sfeer van de oorlog langs de Maas neergezet. Het resultaat is te zien op donderdag 19, vrijdag 20, zaterdag 21, donderdag 26, vrijdag 27 en zaterdag 28 september bij de sluis in Lith. (Foto: )

'Oorlog aan de Rivier'; indrukwekkend theaterspel over de oorlogsjaren langs de Maas

LITH - Veertien mensen die in oorlogsjaren aan de Maaskant woonden vertelden hun persoonlijke belevingen. Hun vertellingen zijn verwerkt in een voorstelling met spannende, ontroerende, heftige en alledaagse momenten uit die omgeving.

Stap in september café 'Bij Marie' binnen en je staat aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. En al vliegen de bommenwerpers over, Marie schenkt koffie voor vriend en vijand 'want mensen zijn mensen'. Het wordt alleen lastiger als koffie en suiker op de bon gaan, nieuwe regels hun intrede doen en de gemoedelijke sfeer onder druk komt te staan.

Historische bodem
In een tijdelijk tenttheater aan de Oude Maas, vlakbij de Prinses Maximasluizen in Lith, wordt café 'Bij Marie' ingericht. "Op historische bodem", zegt Ans Jager, regisseur en scriptschrijver, "Hier vloog een V1-raket rakelings langs de sluis. Hier lag ook een woonschip dat onder vuur werd genomen door Engelse jagers, waarbij een moeder van elf kinderen slachtoffer werd. Er werd smokkelhandel gedreven met schippers die over de Maas kolen vervoerden. Een eindje verderop landden de eerste bevrijders na vier onzekere jaren."

'Zwart van de vliegtuigen'
Dat de oorlogstijd een onzekere tijd was hebben de toneelspelers van Dankzij De Dijken wel begrepen uit de door hen opgetekende verhalen. Alle 'supersenioren' herinneren zich het indrukwekkende en angstige begin met de overvliegende bommenwerpers op weg naar Rotterdam. Jan Huismans uit Lith was 9 toen zijn vader hem uit bed tilde om op de dijk te gaan kijken. "In de lucht zag het zwart van de vliegtuigen en op de dijk zag het zwart van de mensen".

NSB'ers hadden ook angst
Mevrouw Nellij de Goeij, nu 100 jaar, weet het ook nog, "Vliegtuigen kwamen heel laag over de Maas vliegen. Heel gevaarlijk. Als ze een schot gelost zouden hebben..." Mevrouw W. van Lent, nu 98 jaar, woonde destijds in Lithoijen en herinnert het zich nog. "Het zag zwart in de lucht, net kraaien. De oorlog was een angstige tijd. En er was veel verraad, hoor. Wij waren voor de buren gewaarschuwd, die waren Duitsgezind. Maar ze durfden er niet voor uit te komen dat ze bij de NSB waren, want dan kreeg je het hele dorp tegen. Ja, angst. Die hadden ook angst. Toch een gezin met kinderen. Je kon nooit voorspellen wat er kon gebeuren. En mijn vader sliep altijd in de gang, in een soort ligstoel, met de voordeur en de achterdeur open voor als er razzia's gehouden werden."

Sympathie
Opvallend bleek uit meerdere interviews ook een zekere sympathie voor de Duitse soldaat. "We hebben altijd soldaten in huis gehad, Nederlandse, Duitse, Amerikanen", vertelt Mien van der Biezen uit Geffen. Ook zij was 9 jaar toen de oorlog uitbrak. "Wij zaten in de schuilkelder. Het was al bijna nacht toen moesten de Duitse soldaten naar het Ardennenoffensief. Toen kwamen ze ons een hand geven, die Duitsers. Wij waren ook altijd vriendelijk geweest naar hun. Het waren geen vijanden. Ge moest er mee huizen." En tante Annie uit Heesch vertelt: "Soldaten waren gewone mensen. Duitsers ook. Ze waren gewoon aardig. In het begin was er één die had een bedrijf toen hij werd opgeroepen voor de dienst en toen moest ie gaan. Had ook vrouw en kinderen. Die moesten het maar zien te rooien. Dan zaten ze hier aan tafel wat te kaarten en wij liepen gewoon in en uit."

V1 op kerkje
De voorstelling Oorlog aan de Rivier, een verhaal van vrede tot V1, is gebaseerd op persoonlijke vertellingen over verplichte Duitse les, grote en kleine verzetsdaden, evacuatietochten, stiekeme danslessen, onderduikers, inleveren van radio's en fietsen, boetes voor clandestiene handel, liefde, trouwen, Kerstmis, muziek, kinderjaren en de bevrijding die voor bewoners langs de Maas nog niet zo bevrijdend was. De honderdjarige Nellij de Goeij memoreert: "We waren bevrijd in september '44 en woonden aan het Marktplein in Lith. Op 14 januari 1945 zat ik gewoon te lezen toen die V1 op het protestantse kerkje viel. Dat was verschrikkelijk. Ook alle ruiten op het Marktplein vlogen eruit. Zelfs mijn brillenglazen waren kapot, mijn boek lag in de vensterbank en ons Otto lag in de box in de glasscherven. Twintig minuten later kwam er weer een, maar die vloog door. Ja, oorlog. Tijdens de oorlog leefden we van de ene dag in de andere. Na de oorlog, dan voeld' oe eige toch wel bevrijd. Achteraf beseften we pas hoe moeilijk het was, hoe ingewikkeld."

Verhalen zijn belangrijk
Maria van Lith - zij speelt de Marie van het café 'Bij Marie' - vindt: "Om te beseffen hoeveel vrijheid we nu hebben is het belangrijk om deze verhalen te leren kennen, voor het voetlicht te brengen en te laten voortbestaan. Nu het nog kan." Zelf interviewde ze haar vader Gerrit van Lith. "Mijn vader is onlangs overleden. Ik ben blij dat ik hem nog zo uitgebreid heb kunnen spreken over die oorlogstijd en dat zijn belevingen en visie een plekje hebben gekregen in de voorstelling."

Meer berichten